Жұма – мұсылман үшін ерекше қадірлі, берекесі мен сауабы мол күн. Бұл күн – күнделікті тіршіліктің қарбаласынан бір сәт бойымызды жинап, Аллаға жақындауға, жүрегімізді иманмен жаңғыртып, ізгі амалдарымызды көбейтуге берілген мүмкіндік.

Ислам дінінде жұма күнінің орны ерекше. Бұл күні мұсылмандар мешітке жиналып, жұма намазын оқиды, уағыз-насихат тыңдап, бір-бірімен жүздеседі. Алайда жұма күнінің берекесіне кенелу тек намаз оқумен ғана шектелмейді. Бұл күні орындалатын бірқатар сүннет және мұстахаб амалдар бар.

Алла Тағала Құран Кәрімде былай дейді:

﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نُودِيَ لِلصَّلَاةِ مِنْ يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَىٰ ذِكْرِ اللَّهِ وَذَرُوا الْبَيْعَ ذَٰلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ﴾

«Уа, иман келтіргендер! Жұма күні намазға азан шақырылған кезде Алланы еске алуға асығыңдар және сауда-саттықты тоқтатыңдар. Егер білсеңдер, бұл сендер үшін қайырлы» [1].

Бұл аят жұма намазының маңызын және дүниелік істерден бұрын Алланың әмірін орындау қажеттігін білдіреді.

Жұмаға дайындық тазалықтан басталады

Мұсылман адамның жұмаға дайындығы оның сыртқы келбетінен де көрініс табуы тиіс. Ғұсыл алу, таза киім кию, тырнақтарды ретке келтіру, ауыз қуысының тазалығына мән беру және ер адамдардың жағымды иіссу қолдануы – жұма күнінің көркем әдептерінің бірі.

Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) былай деген:

إِذَا جَاءَ أَحَدُكُمُ الْجُمُعَةَ فَلْيَغْتَسِلْ

«Сендердің біреулерің жұма намазына келетін болса, ғұсыл алсын» [2].

Ғалымдардың көпшілігі жұма күні ғұсыл алуды сүннет деп түсіндірген. Алайда тазалық тек сыртқы келбетпен шектелмейді. Жұма күні жүрегімізді де жаман ойдан, реніштен, көреалмаушылықтан тазартуға тырысқанымыз жөн. Өйткені құлшылықтың көркі – ықылас пен көркем мінез.

Мешітке ерте барудың артықшылығы

Жұма намазына ертерек бару – сауабы мол амалдардың бірі. Мешітке ерте келген адам құтпа басталғанға дейін Құран оқып, зікір айтып, дұға жасауға мүмкіндік алады.

Алла Елшісі (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) былай деген:

مَنِ اغْتَسَلَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ غُسْلَ الْجَنَابَةِ ثُمَّ رَاحَ، فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ بَدَنَةً، وَمَنْ رَاحَ فِي السَّاعَةِ الثَّانِيَةِ، فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ بَقَرَةً، وَمَنْ رَاحَ فِي السَّاعَةِ الثَّالِثَةِ، فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ كَبْشًا أَقْرَنَ، وَمَنْ رَاحَ فِي السَّاعَةِ الرَّابِعَةِ، فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ دَجَاجَةً، وَمَنْ رَاحَ فِي السَّاعَةِ الْخَامِسَةِ، فَكَأَنَّمَا قَرَّبَ بَيْضَةً، فَإِذَا خَرَجَ الْإِمَامُ حَضَرَتِ الْمَلَائِكَةُ يَسْتَمِعُونَ الذِّكْرَ

«Кім жұма күні жүніптіктен тазаланғандай ғұсыл алып, мешітке алғашқы уақытта барса, түйе құрбандыққа шалғандай сауап алады. Екінші уақытта барса, сиыр, үшінші уақытта барса, мүйізді қошқар, төртінші уақытта барса, тауық, бесінші уақытта барса, жұмыртқа садақа еткендей сауап алады. Ал имам құтпаға шыққан кезде періштелер де келіп, құтпаны тыңдайды» [3].

Бұл хадис жұма намазына ерте барудың қаншалықты сауапты екенін көрсетеді. Сондықтан мешітке соңғы сәтте асығып жетуді әдетке айналдырмай, мүмкіндігінше ертерек баруға тырысқан жөн.

Құтпаны мұқият тыңдау – жұма әдебінің маңызды бөлігі

Жұма намазының маңызды ерекшеліктерінің бірі – құтпа. Құтпа арқылы мұсылмандарға Алланың әмірлері мен тыйымдары ескертіліп, имандылыққа, тақуалыққа және көркем мінезге шақыратын насихат айтылады. Құтпаға қатысқан адамның міндеті – айтылған сөзді мұқият тыңдап, одан ғибрат алу.

Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) былай деген:

إِذَا قُلْتَ لِصَاحِبِكَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ أَنْصِتْ وَالْإِمَامُ يَخْطُبُ فَقَدْ لَغَوْتَ

«Жұма күні имам құтпа айтып тұрғанда қасыңдағы адамға: “Тыныш отыр”, – десең де, бос сөз сөйлеген боласың» [4].

Бұл хадис жұма құтпасын тыңдаудың қаншалықты маңызды екенін білдіреді. Тіпті біреуді тыныштыққа шақырудың өзі құтпа кезінде орынсыз сөзге жатқызылған. Сондықтан құтпа барысында өзара сөйлеспей, телефонға алаңдамай, мешітте тыныштық сақтап, өзгелердің құлшылығына кедергі келтірмеуге тырысуымыз керек.

Ең бастысы – құтпада айтылған насихатты мешіт қабырғасында қалдырмай, күнделікті өмірімізде жүзеге асыру.

Жұма күні салауат айтуды көбейту

Жұма күні Пайғамбарымызға (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) көп салауат айту – ерекше мән берілген сүннет амалдардың бірі. Салауат айту арқылы мұсылман Алла Елшісіне (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) деген сүйіспеншілігін білдіріп, оның өнегелі өмірі мен сүннетін еске алады.

Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) былай деген:

إِنَّ مِنْ أَفْضَلِ أَيَّامِكُمْ يَوْمَ الْجُمُعَةِ، فِيهِ خُلِقَ آدَمُ، وَفِيهِ قُبِضَ، وَفِيهِ النَّفْخَةُ، وَفِيهِ الصَّعْقَةُ، فَأَكْثِرُوا عَلَيَّ مِنَ الصَّلَاةِ فِيهِ، فَإِنَّ صَلَاتَكُمْ مَعْرُوضَةٌ عَلَيَّ

«Расында, күндеріңнің ең абзалдарының бірі – жұма күні. Бұл күні Адам (аләйһис-сәләм) жаратылды және осы күні дүниеден өтті. Бұл күні сүр үрленіп, жаратылыстар жансыз қалады. Сондықтан жұма күні маған көп салауат айтыңдар. Өйткені сендердің салауаттарың маған жеткізіледі» [5].

Сондықтан жұма күні салауат айтуды көбейтіп, Пайғамбарымыздың (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) көркем мінезін өз өмірімізге үлгі етуге тырысайық.

Құран оқып, жүректі нұрландыру

Құран Кәрім – мұсылманның өмірлік жолбасшысы, жүректерге шипа, адамзатты тура жолға бастайтын Алланың қасиетті сөзі. Оны оқу, мағынасына ой жүгірту және үкімдеріне амал ету – әрбір мұсылман үшін маңызды құлшылықтардың бірі.

Жұма күні Құран оқуға арнайы уақыт бөліп, Алланың сөзін көбірек оқуға тырысқан абзал. Әсіресе бұл күні «Кәһф» сүресін оқудың артықшылығы туралы риуаяттар келген.

Пайғамбарымыздан (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) мынадай хадис жеткізілген:

مَنْ قَرَأَ سُورَةَ الْكَهْفِ فِي يَوْمِ الْجُمُعَةِ أَضَاءَ لَهُ مِنَ النُّورِ مَا بَيْنَ الْجُمُعَتَيْنِ

«Кім жұма күні «Кәһф» сүресін оқыса, оған екі жұманың арасын нұрландыратын нұр беріледі» [6].

«Кәһф» сүресінде иманды сақтау, дүниенің сынақтарына сабыр ету, білімнің қадірін түсіну және Аллаға тәуекел ету секілді маңызды ғибраттар баяндалады. Сондықтан бұл сүрені оқумен қатар, оның мағынасына үңіліп, ондағы өнегелерді өмірімізде жүзеге асыруға тырысқанымыз жөн.

Жұма күні тек «Кәһф» сүресімен шектелмей, Құранның басқа сүрелерін де оқуға болады. Өйткені Құранның әрбір әрпін оқу – сауапты амал.

Дұға қабыл болатын уақытты пайдалану

Жұма күнінің тағы бір ерекшелігі – бұл күні дұға қабыл болатын ерекше уақыттың болуы.

Әбу Һурайрадан (Алла оған разы болсын) жеткен хадисте Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) былай деген:

فِيهِ سَاعَةٌ لَا يُوَافِقُهَا عَبْدٌ مُسْلِمٌ، وَهُوَ قَائِمٌ يُصَلِّي، يَسْأَلُ اللَّهَ تَعَالَى شَيْئًا إِلَّا أَعْطَاهُ إِيَّاهُ

«Жұма күнінде сондай бір уақыт бар: мұсылман құл сол уақытта намаз оқып, Алладан бір нәрсе сұраса, Алла оған сұрағанын береді» [7].

Ғалымдар жұма күніндегі дұға қабыл болатын уақытқа қатысты әртүрлі пікір айтқан. Солардың кең тараған екеуі – имам мінберге отырғаннан жұма намазы аяқталғанға дейінгі уақыт және екінті намазынан кейін күн батқанға дейінгі аралық.

Сондықтан мұсылман адам жұма күні, әсіресе осы уақыттарда дұғасын көбейткені абзал.

Бұл күні өзімізге, ата-анамызға, отбасымызға және бүкіл мұсылман үмбетіне дұға жасап, Алладан кешірім мен жақсылық тілеуді ұмытпайық.

Жақсылық жасау және өз-өзіне есеп беру

Жұма күнін тек жеке құлшылықпен ғана емес, өзгелерге жақсылық жасаумен де көркейтуге болады. Мұқтаждарға садақа беру, ата-ананың жағдайын сұрау, туыстық байланысты нығайту және ренжіскен адамдармен татуласу – мұсылманға жарасатын көркем амалдар.

Сонымен қатар жұма – өткен аптадағы іс-әрекеттерімізге есеп беріп, қателіктеріміз үшін тәубе етуге берілген жақсы мүмкіндік.

Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) былай деген:

الصَّلَاةُ الْخَمْسُ وَالْجُمُعَةُ إِلَى الْجُمُعَةِ كَفَّارَةٌ لِمَا بَيْنَهُنَّ مَا لَمْ تُغْشَ الْكَبَائِرُ

«Бес уақыт намаз және бір жұмадан келесі жұмаға дейінгі уақыт, үлкен күнәлар жасалмаған жағдайда, араларындағы күнәларға кәффарат болады» [8].

Бұл хадис жұма күнінің рухани тазаруға берілген үлкен мүмкіндік екенін көрсетеді. Сондықтан әр жұманы өткенімізге есеп беріп, кемшіліктерімізді түзетуге және алдағы күндерімізді ізгі амалдармен көркейтуге себеп еткеніміз жөн.

Қорытынды

Жұма – мұсылманның иманын күшейтіп, жүрегін тазартатын, Аллаға жақындауға мүмкіндік беретін берекелі күн. Бұл күнді ғұсыл алып, таза киініп, мешітке ерте барумен, құтпаны мұқият тыңдаумен, Құран оқып, салауат айтумен, дұға жасап, ізгі амалдарды көбейтумен өткізгеніміз жөн.

Алайда жұма күнінің шынайы қадірін түсіну осы амалдарды бір күн ғана орындаумен шектелмейді. Жұмада естіген насихатымыз бен жасаған құлшылығымыз аптаның қалған күндеріндегі өмірімізге де оң әсерін тигізуі керек.

Жұма – тек аптаның бір күніндегі құлшылықпен шектелетін уақыт емес, жүрегімізді жаңартып, өмірімізді жақсылыққа бағыттайтын рухани мүмкіндік.

Алла Тағала әр жұма күнімізді берекелі етіп, жасаған құлшылықтарымызды қабыл алсын! Жүрегімізге иман, отбасымызға береке, елімізге тыныштық нәсіп етсін! Әмин!

Пайдаланылған дереккөздер

[1] Құран Кәрім, «Жұма» сүресі, 9-аят.

[2] Имам Бұхари мен имам Мүслім риуаят еткен.

[3] Имам Бұхари мен имам Мүслім риуаят еткен.

[4] Имам Бұхари мен имам Мүслім риуаят еткен.

[5] Әбу Дәуіт риуаят еткен.

[6] Имам Хаким мен имам Бәйһақи риуаят еткен.

[7] Имам Бұхари мен имам Мүслім риуаят еткен.

[8] Имам Мүслім риуаят еткен.

Мусин Сайлау Жұмағұлұлы

Қарағанды қалалық “Әл Машани” мешітінің имамы