Ислам діні – адамзатты ізгілікке, мейірімділікке, өзара көмек пен бауырмалдыққа үндейтін кемел дін. Шариғатымызда қоғамның игілігіне қызмет ету, мұқтаж жандарға қолдау көрсету және көпшілікке пайдасы тиетін қайырлы істер жасау ерекше құпталады. Осындай сауапты амалдардың бірі – уақып.
Уақып – Алла Тағаланың разылығын көздеп, белгілі бір мүлікті немесе қаражатты қоғам игілігіне арнап, оның пайдасын қайырымдылық мақсаттарға жұмсау. Бұл – мұсылман қоғамында ғасырлар бойы қалыптасқан, әлеуметтік әділдік пен өзара қамқорлықты нығайтуға бағытталған маңызды қайырымдылық институты.
Алла Тағала қасиетті Құран Кәрімде:
«Жақсы көрген нәрселеріңнен Алла жолында жұмсамайынша, ізгілікке жете алмайсыңдар. Не жұмсасаңдар да, Алла оны толық біледі», – деп баяндайды («Әли Имран» сүресі, 92-аят).
Бұл аят мұсылман баласын қолындағы дүниесін тек жеке басының қажеттілігіне ғана емес, өзгелердің игілігіне де жұмсауға үндейді. Өйткені шынайы жомарттық – өзіңе қымбат болған нәрседен Алла разылығы үшін бөлісе білу.
Уақып – сауабы үзілмейтін ізгі амал
Ислам тарихында уақыптың орны ерекше. Пайғамбарымыз Мұхаммед (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) адамдарды қайырымдылық жасауға, қоғамға пайдалы іс қалдыруға шақырған.
Алла Елшісі (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) хадисінде:
«Адам баласы дүниеден өткенде, оның үш амалынан басқасының сауабы тоқтайды: үзілмейтін садақа, пайдасы тиетін білім және артынан дұға жасайтын ізгі ұрпақ», – деген (имам Мүслим).
Ғұламалар осы хадисте айтылған үзілмейтін садақаның маңызды түрлерінің бірі ретінде уақыпты атап көрсеткен.
Мәселен, мешіт салуға үлес қосу, білім алушыларға жағдай жасау, ауызсу жүйесін орнату, діни кітаптарды уақып ету, қайырымдылық орталықтарын қолдау – қоғамға ұзақ уақыт пайдасын тигізетін игі істер.
Адам өмірден өтсе де, оның қоғам игілігіне арнаған дүниесінен өзгелер пайда көріп жатса, сол игі амалының сауабы жалғаса беруіне үміт бар.
Уақыптың қоғамдағы әлеуметтік маңызы
Бүгінгі таңда уақыптың маңызы бұрынғыдан да арта түсуде. Себебі қоғамның дамуы тек материалдық жетістіктермен ғана емес, адамдар арасындағы жанашырлық, жауапкершілік және өзара қолдау мәдениетімен де өлшенеді.
Уақып арқылы білім беру мекемелеріне, мешіттерге, әлеуметтік нысандарға және қайырымдылық жобаларына тұрақты қолдау көрсетуге болады.
Әсіресе әлеуметтік жағдайы төмен отбасыларға, жетім-жесірлерге, білім алушы жастарға және көмекке мұқтаж жандарға қолдау көрсету – уақыптың маңызды бағыттарының бірі.
Мұндай игі бастамалар қоғамдағы әлеуметтік жауапкершілікті арттырып, адамдарды жомарттыққа, бауырмалдыққа және бірлікке тәрбиелейді.
Уақыптың тағы бір ерекшелігі – оның игілігі бір реттік көмекпен шектелмей, ұзақ мерзімге жалғасуы. Мәселен, белгілі бір ғимаратты немесе мүлікті уақып ету арқылы одан түсетін пайданы тұрақты түрде қайырымдылық мақсаттарға бағыттауға болады.
Уақып – ұлттық дәстүрімізбен сабақтас құндылық
Қазақ халқы ежелден қайырымдылықты, жомарттықты және көпшілікке қызмет етуді жоғары бағалаған. Халқымыздағы «Жақсының жақсылығын айт, нұры тасысын», «Кең болсаң, кем болмайсың» деген нақыл сөздер осының айқын дәлелі.
Тарихымызда ел игілігі үшін мешіт-медресе салдырған, құдық қаздырған, білім жолындағы жастарға қолдау көрсеткен ауқатты азаматтар мен қайырымды жандар аз болмаған.
Бұл – халқымыздың рухани дүниетанымында жомарттық пен қоғамдық жауапкершіліктің терең орныққанын көрсетеді.
Бүгінгі ұрпақтың міндеті – осындай ізгі дәстүрді жалғастырып, уақып мәдениетін заман талабына сай дамыту.
Уақыпқа үлес қосу – әр мұсылманға мүмкіндік
Кейбір адамдар уақып жасауды тек дәулетті кісілердің қолынан келетін іс деп түсінуі мүмкін. Алайда қоғам игілігіне үлес қосу үшін міндетті түрде үлкен байлықтың иесі болу шарт емес.
Әр адам өзінің мүмкіндігіне қарай қайырымдылық жобаларына қолдау көрсетіп, уақып ісінің дамуына атсалыса алады.
Ең бастысы – ниеттің тазалығы, адал жолмен табылған дүниені игілікке жұмсау және жасалған қайырымдылықтың шариғат талаптарына сай болуы.
Сонымен қатар уақыпқа берілген мүлік пен қаражаттың мақсатты әрі ашық жұмсалуы, оның сақталуы мен тиімді басқарылуы да ерекше маңызды. Өйткені уақып – көпшіліктің игілігі үшін тапсырылған аманат.
Қорытынды
Қорыта айтқанда, уақып – тек қайырымдылық жасаудың жолы ғана емес, қоғамның рухани және әлеуметтік дамуына қызмет ететін маңызды құндылық.
Уақып мәдениеті дамыған қоғамда өзара көмек, жанашырлық, жомарттық және жауапкершілік қағидалары нығая түседі.
Бүгінгі таңда әрбір мұсылманның міндеті – қолынан келгенше ізгілікке үлес қосып, қоғамға пайдалы іс қалдыруға ұмтылу.
Өйткені адамның шынайы байлығы – жинаған дүниесінің көптігінде емес, сол дүниеден өзгелерге тигізген пайдасында.
Ендеше, уақып мәдениетін кеңінен насихаттап, келешек ұрпаққа өнеге болатын игі істерді бірге жүзеге асырайық.
Алла Тағала жасаған қайырымдылықтарымызды қабыл етіп, елімізге береке, халқымызға бірлік, әрбір ізгі бастамамызға баянды нәтиже нәсіп етсін!
«Халал» сертификаты
Имамдарға қызметтік пәтер
Мешіт туралы